28.09.2026 Mobbing w Niemczech

Mobbing w Niemczech – czym jest, jak go rozpoznać i jakie grożą za niego konsekwencje?

Mobbing w miejscu pracy jest poważnym problemem również w Niemczech. Może występować między pracownikami, ze strony przełożonego wobec pracownika, a w niektórych sytuacjach także w odwrotnym kierunku. Zachowania mobbingowe mogą mieć negatywny wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne pracownika, jego sytuację zawodową oraz relacje z innymi osobami.

Warto jednak wiedzieć, że w Niemczech nie istnieje jeden odrębny przepis Kodeksu karnego, który nazywałby samo „Mobbing” przestępstwem. Odpowiedzialność prawna zależy od tego, jakie konkretnie zachowania miały miejsce. Mogą one prowadzić do odpowiedzialności pracodawcy na gruncie prawa pracy i cywilnego, a niektóre zachowania mogą być również przestępstwami.

Czym jest mobbing w Niemczech?

W niemieckiej praktyce mobbing oznacza powtarzające się, długotrwałe i szkodliwe zachowania skierowane przeciwko pracownikowi. Mogą one polegać między innymi na poniżaniu, szykanowaniu, wykluczaniu z zespołu, ciągłym ośmieszaniu, rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji czy celowym utrudnianiu wykonywania pracy.

Niemieckie Federalne Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych (BMAS) wskazuje, że mobbing jest zjawiskiem dotyczącym relacji społecznych w miejscu pracy i może mieć negatywne konsekwencje zarówno dla osoby poszkodowanej, jak i dla całego zakładu pracy.

Niemiecka Federalna Agencja Bezpieczeństwa i Higieny Pracy (BAuA) opisuje mobbing jako proces, w którym osoba jest narażona na powtarzające się i utrzymujące się szkodliwe zachowania, takie jak wrogość, nękanie, wykluczanie, szykanowanie czy publiczne upokarzanie.

Jak może wyglądać mobbing?

Mobbing nie zawsze wygląda tak samo. Czasami jest bardzo widoczny, a czasami ma charakter subtelny i przez długi czas trudno go udowodnić.

Przykładami zachowań, które mogą wskazywać na mobbing, są:

regularne wyśmiewanie pracownika,
poniżanie lub obrażanie,
publiczne krytykowanie i ośmieszanie,
rozpowszechnianie plotek lub fałszywych informacji,
celowe izolowanie pracownika od innych osób,
ignorowanie pracownika,
wykluczanie z komunikacji dotyczącej pracy,
celowe przekazywanie niepełnych informacji potrzebnych do wykonania obowiązków,
ciągłe i nieuzasadnione podważanie kompetencji,
przydzielanie bezsensownych lub celowo utrudnionych zadań,
celowe przeciążanie pracą,
odbieranie obowiązków w celu poniżenia lub wyeliminowania pracownika,
grożenie pracownikowi,
zastraszanie,
celowe wywoływanie konfliktów,
poniżające komentarze dotyczące pochodzenia, języka, płci, wieku, religii lub niepełnosprawności,
nękanie za pomocą SMS-ów, e-maili lub komunikatorów.

Nie każde z tych zachowań automatycznie oznacza prawnie mobbing. Kluczowe znaczenie ma całokształt sytuacji, częstotliwość zachowań, ich charakter oraz skutki.

Mobbing a zwykły konflikt

Bardzo ważne jest odróżnienie mobbingu od zwykłego konfliktu w pracy.

Jednorazowa sprzeczka, krytyczna uwaga przełożonego, nieprzyjemna rozmowa czy różnica zdań pomiędzy pracownikami nie muszą oznaczać mobbingu.

Mobbing zazwyczaj polega na pewnym wzorcu powtarzających się zachowań, które stopniowo prowadzą do pogorszenia sytuacji pracownika. Niemiecki rządowy raport dotyczący mobbingu podkreśla znaczenie powtarzalności, systematyczności i występowania szkodliwych zachowań przez dłuższy czas.

Kto może być sprawcą mobbingu?

Mobbing może pochodzić od różnych osób.

Sprawcą może być:

przełożony,
kierownik,
właściciel firmy,
współpracownik,
grupa współpracowników,
podwładny,
w niektórych sytuacjach również osoba trzecia mająca kontakt z pracownikiem.

Mobbing nie musi więc pochodzić wyłącznie od szefa.

Czy mobbing jest w Niemczech karalny?

Sam mobbing nie jest w Niemczech odrębnym przestępstwem.

Oznacza to, że nie istnieje prosty przepis: „kto stosuje mobbing, podlega karze X”.

Nie oznacza to jednak, że osoba stosująca mobbing pozostaje bez odpowiedzialności.

Jeżeli w ramach mobbingu dochodzi np. do groźby, przemocy, znieważenia, przymusu albo uporczywego nękania, konkretne zachowanie może być przestępstwem na podstawie niemieckiego Kodeksu karnego (Strafgesetzbuch – StGB).

Znieważenie – Beleidigung

Zgodnie z § 185 StGB znieważenie może być zagrożone karą pozbawienia wolności do 1 roku albo karą pieniężną. Jeżeli znieważenie zostało popełnione publicznie, na zgromadzeniu, poprzez rozpowszechnianie treści lub przy użyciu przemocy, kara może wynosić do 2 lat pozbawienia wolności albo karę pieniężną.

Pomówienie – üble Nachrede

Jeżeli ktoś rozpowszechnia o pracowniku nieprawdziwe lub nieudowodnione informacje, które mogą poniżyć go w oczach innych osób, w określonych okolicznościach może mieć zastosowanie § 186 StGB. Przepis przewiduje karę do 1 roku pozbawienia wolności albo karę pieniężną, a w określonych sytuacjach do 2 lat.

Oszczerstwo – Verleumdung

Jeszcze poważniejsza sytuacja może wystąpić wtedy, gdy ktoś świadomie rozpowszechnia nieprawdziwe informacje na temat innej osoby. § 187 StGB przewiduje w podstawowym przypadku karę do 2 lat pozbawienia wolności albo karę pieniężną, a w określonych przypadkach do 5 lat pozbawienia wolności.

Przymus – Nötigung

Jeżeli pracownik jest zmuszany poprzez przemoc lub groźbę do określonego działania, znoszenia określonego zachowania albo zaniechania, może mieć zastosowanie § 240 StGB.

Za przymus grozi kara do 3 lat pozbawienia wolności albo kara pieniężna. W szczególnie ciężkich przypadkach kara może wynosić od 6 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

Groźby – Bedrohung

Jeżeli sprawca grozi popełnieniem określonego bezprawnego czynu przeciwko zdrowiu, wolności lub innym chronionym dobrom, może mieć zastosowanie § 241 StGB.

W zależności od rodzaju groźby przewidziana jest kara do 1 roku albo kara pieniężna, a w niektórych przypadkach do 2 lat, z możliwością surowszej odpowiedzialności w określonych sytuacjach.

Naruszenie nietykalności cielesnej

Jeżeli mobbing obejmuje przemoc fizyczną lub zachowanie powodujące uszczerbek na zdrowiu, może dojść do odpowiedzialności za Körperverletzung na podstawie § 223 StGB.

Podstawowa kara przewidziana w tym przepisie to do 5 lat pozbawienia wolności albo kara pieniężna.

Mobbing związany z dyskryminacją

W Niemczech szczególne znaczenie ma również Allgemeines Gleichbehandlungsgesetz (AGG), czyli ustawa o równym traktowaniu.

AGG chroni pracowników przed dyskryminacją między innymi ze względu na:

pochodzenie etniczne,
płeć,
religię lub światopogląd,
niepełnosprawność,
wiek,
tożsamość seksualną.

Jeżeli niewłaściwe zachowanie jest związane z jedną z tych cech i prowadzi do naruszenia godności oraz stworzenia środowiska charakteryzującego się zastraszaniem, wrogością, poniżaniem lub znieważaniem, może zostać uznane za Belästigung, czyli formę dyskryminacji w rozumieniu § 3 AGG.

W takim przypadku pracownik ma możliwość złożenia formalnej skargi w zakładzie pracy. Pracodawca ma obowiązek ją rozpatrzyć.

Jakie obowiązki ma pracodawca?

Pracodawca w Niemczech ma obowiązek dbać o bezpieczeństwo i zdrowie pracowników.

Niemiecka ustawa o ochronie pracy – Arbeitsschutzgesetz (ArbSchG) – nakazuje pracodawcy przeprowadzanie oceny zagrożeń związanych z pracą. Wśród zagrożeń, które należy uwzględniać, znajdują się również obciążenia psychiczne.

Oznacza to, że problemy związane z psychologicznym obciążeniem pracowników, w tym problemy występujące w środowisku pracy, nie powinny być przez pracodawcę całkowicie ignorowane.

W przypadku dyskryminacji objętej AGG pracodawca ma ponadto konkretne obowiązki ochronne. Może być zobowiązany do podjęcia odpowiednich działań wobec osoby naruszającej zasady, np. udzielenia upomnienia, przeniesienia lub w poważnych przypadkach rozwiązania z nią stosunku pracy.

Czy ofiara mobbingu może dostać odszkodowanie?

Tak, w określonych sytuacjach.

Jeżeli zachowanie spowodowało naruszenie zdrowia, ciała, wolności lub innego chronionego prawa, podstawą roszczeń może być m.in. § 823 niemieckiego kodeksu cywilnego (BGB).

Przepis przewiduje obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej bezprawnym i zawinionym naruszeniem m.in. życia, ciała, zdrowia, wolności, własności lub innego prawa.

Możliwe jest również żądanie zadośćuczynienia za krzywdę niemajątkową, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. § 253 BGB przewiduje taką możliwość w szczególności przy naruszeniu ciała, zdrowia, wolności lub seksualnej samostanowienia.

W sprawach dotyczących mobbingu niemieckie sądy pracy rozpatrywały już roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie. Przykładowo Federalny Sąd Pracy (Bundesarbeitsgericht) zajmował się sprawami dotyczącymi roszczeń za mobbing i szkody niemajątkowe.

Co zrobić, gdy pracownik jest mobbingowany?

Najważniejszą rzeczą jest dokumentowanie wszystkich zdarzeń.

Warto prowadzić własny dziennik, w którym zapisuje się:

datę i godzinę zdarzenia,
miejsce,
dokładny przebieg sytuacji,
osoby uczestniczące,
świadków,
dokładne słowa wypowiedziane przez sprawcę,
wiadomości e-mail,
SMS-y,
wiadomości z komunikatorów,
polecenia służbowe,
dokumenty dotyczące pracy,
informacje o zmianach zakresu obowiązków,
sytuacje związane z izolowaniem lub poniżaniem.

Ważne jest, aby zapisywać konkretne fakty, a nie tylko określenie „szef mnie mobbinguje”.

Przykład:

Zamiast:

„Szef cały czas mnie poniża.”

lepiej zapisać:

„12 września 2026 r. o godzinie 10:15, podczas odprawy w obecności czterech pracowników, kierownik powiedział do mnie: … . Następnie odebrał mi zadanie i powiedział, że nie nadaję się do tej pracy.”

Takie szczegółowe informacje mogą być znacznie bardziej przydatne przy późniejszym wyjaśnianiu sprawy.

Gdzie można zgłosić mobbing w Niemczech?

W zależności od sytuacji pracownik może zwrócić się do:

przełożonego,
działu HR – Personalabteilung,
Betriebsratu, jeżeli w firmie istnieje rada zakładowa,
związku zawodowego – Gewerkschaft,
odpowiedniego lekarza, jeżeli sytuacja wpływa na zdrowie,
prawnika specjalizującego się w prawie pracy – Fachanwalt für Arbeitsrecht,
właściwego urzędu lub instytucji zajmującej się ochroną pracy,
sądu pracy – Arbeitsgericht.

Jeżeli problem dotyczy dyskryminacji objętej AGG, pracownik ma ustawowe prawo do złożenia skargi w zakładzie pracy.

W przypadku dyskryminacji można również zwrócić się do Federalnej Agencji Antydyskryminacyjnej – Antidiskriminierungsstelle des Bundes.

Czy trzeba mieć zwolnienie lekarskie, aby udowodnić mobbing?

Nie należy utożsamiać mobbingu wyłącznie z chorobą.

Dokumentacja medyczna może być ważnym dowodem, szczególnie jeżeli zachowania doprowadziły do problemów zdrowotnych, ale sam fakt posiadania lub nieposiadania zwolnienia lekarskiego nie rozstrzyga automatycznie, czy wystąpił mobbing.

Istotne są również konkretne zachowania, ich powtarzalność, świadkowie, dokumenty i komunikacja.

Niemiecka BAuA wskazuje, że doświadczenia mobbingu mogą wiązać się m.in. z problemami psychicznymi, wyczerpaniem, niezdolnością do pracy, a w niektórych przypadkach nawet z rezygnacją z pracy.

Czy można zostać zwolnionym za zgłoszenie mobbingu?

Samo zgłoszenie problemu nie oznacza automatycznie, że pracownik może zostać legalnie zwolniony za samo skorzystanie ze swoich praw. Szczególna ochrona może wynikać z konkretnych przepisów, zwłaszcza gdy sprawa dotyczy dyskryminacji lub innych chronionych praw pracowniczych.

W przypadku AGG istnieje również zakaz działań odwetowych wobec pracownika korzystającego z praw wynikających z ustawy.

Dlatego jeżeli po zgłoszeniu mobbingu nagle pojawiają się negatywne działania pracodawcy, np. nieuzasadnione ostrzeżenia, zmiany obowiązków, groźby zwolnienia lub inne działania odwetowe, również takie zdarzenia powinny być dokumentowane.

Czy od 5 listopada 2026 r. w Niemczech zmienia się prawo dotyczące mobbingu?

Nie.

Data 5 listopada 2026 r. dotyczy Polski, gdzie wchodzi w życie nowelizacja przepisów Kodeksu pracy dotyczących mobbingu i dyskryminacji. Polska nowelizacja m.in. zmienia definicję mobbingu, wzmacnia obowiązki pracodawców i zmienia zasady dochodzenia roszczeń.

Nie należy więc przenosić tych polskich przepisów na sytuację pracownika zatrudnionego w Niemczech.

W Niemczech nadal należy analizować sprawę przede wszystkim na podstawie konkretnych przepisów niemieckiego prawa pracy, AGG, BGB, ArbSchG oraz – jeżeli zachowanie może być przestępstwem – StGB.

Podsumowanie

Mobbing w Niemczech może mieć bardzo poważne konsekwencje dla pracownika i pracodawcy.

Za samo „mobbingowanie” nie ma jednej określonej kary przewidzianej w niemieckim Kodeksie karnym. Nie oznacza to jednak, że mobbing jest bezkarny.

W zależności od konkretnych zachowań sprawca może ponosić konsekwencje pracownicze, cywilne, a w określonych przypadkach również karne.

Szczególnie istotne jest, czy dochodzi do:

znieważania,
pomówień,
gróźb,
przymusu,
przemocy,
nękania,
dyskryminacji,
naruszenia zdrowia,
naruszenia dóbr osobistych.

Dlatego osoba, która uważa, że jest ofiarą mobbingu, powinna możliwie dokładnie dokumentować wszystkie zdarzenia i zachowywać dowody.

Najważniejsza zasada brzmi: nie dokumentuj jedynie tego, że czujesz się mobbingowanay – dokumentuj dokładnie to, co sprawca zrobił, kiedy to zrobił, co powiedział, kto był obecny i jakie były konsekwencje.

Stan prawny: wrzesień 2026 r.